Zaburzenia osobowości

dr n. med. Sławomir Murawiec1, lek. Paweł Brudkiewicz2
1specjalista psychiatra, psychoterapeuta, Centrum Zdrowia Psychicznego Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie
2specjalista psychiatra, psychoterapeuta, Redaktor Naczelny Medycyny Praktycznej Psychiatrii, Centrum Dobrej Terapii MindArt
Zaburzenia osobowości

Co to są zaburzenia osobowości?

Zaburzenia osobowości różnią się od innych problemów opisywanych w klasyfikacjach psychiatrycznych. Nie są to zaburzenia czy też kryzysy psychiczne, które pojawiają się i (ewentualnie) przemijają. Problemy te dotyczą zaburzonej struktury osobowości człowieka i związanych z tym konsekwencji w różnych dziedzinach życia. Poprzez zaburzenia osobowości rozumiemy zatem obecność trwałych cech charakterologicznych danej osoby i utrwalonych wzorców postępowania, zachowania, relacji z innymi ludźmi i funkcjonowania w społeczności. Dotyczy to również przeżywania siebie i innych oraz stosunku do samego siebie i otoczenia. Powyższe cechy, ze względu na swoją jakość i ilość, utrudniają danej osobie prawidłowe funkcjonowanie społeczne, rodzinne i zawodowe (lub w zakresie edukacji) oraz uniemożliwiają lub hamują rozwój w tych obszarach. Są też często związane z subiektywnie przeżywanym cierpieniem. Zjawisko to nie dotyczy zatem ograniczonego w czasie epizodu czy pojedynczego zachowania lub zdarzenia, ale właśnie stałych wzorców osobowościowych. Opisywane często w psychiatrii problemy i zaburzenia, które trwają przez pewien czas, tak jak na przykład epizod depresji – zazwyczaj mają swój początek i koniec. W przypadku zaburzeń osobowości jest inaczej – w odniesieniu do nich można powiedzieć, że ktoś „taki był i taki jest”, że taka jest jego „natura”. Warto w tym miejscu jednak podkreślić, że te utrwalone cechy osobowościowe mogą ulegać i ulegają wraz z upływem czasu modyfikacjom, a jednym z czynników mających wpływ na rozwój w tym zakresie może być odpowiednia i fachowa psychoterapia.

Zaburzenia osobowości stanowią pewien stały wzorzec charakteru, który jest skrajnym nasileniem powszechnie występujących cech, najczęściej powodującym niekorzystne następstwa dla życia danej osoby, a czasami również dla jej otoczenia. Można to wyjaśnić w następujący sposób – większość ludzi ma pewien repertuar zachowań oraz możliwość ich zmiany, dostosowywania się do odmiennych okoliczności, do innych ludzi, do fazy życia. Większość ludzi „raz jest taka, raz trochę inna”. Ta zmienność, plastyczność myślenia, emocji i zachowania pozwala na dostosowywanie się do różnych osób i okoliczności. Inaczej czujemy się i zachowujemy w pracy, inaczej na przyjęciu, inaczej na spotkaniu biznesowym, a inaczej na randce. U osoby cierpiącej na zaburzenia osobowości w każdej z tych sytuacji będzie wyraźnie widoczny niezmienny lub cechujący się bardzo małą zmiennością, ograniczony sposób przeżywania, zachowania, funkcjonowania i nawiązywania relacji.

Zaburzenia osobowości według klasyfikacji psychiatrycznej to:

(…) głęboko zakorzenione i utrwalone wzorce zachowań, przejawiające się mało elastycznymi reakcjami na różnorodne sytuacje indywidualne i społeczne. Reprezentują one albo skrajne, albo znaczące odmienności w porównaniu z przeciętnym w danej kulturze sposobem spostrzegania, myślenia i odczuwania, a w szczególności – odnoszenia się do innych. Takie wzorce zachowania mają tendencje do trwałości i do obejmowania wielu zakresów funkcjonowania psychologicznego.1

Jeśli przyjrzymy się tej definicji, możemy zauważyć pewne typowe cechy pozwalające na wyróżnienie zaburzeń osobowości, takich jak:

  • trwałość i głębokie zakorzenienie danych cech tej osoby
  • cechy te są mało elastyczne, osoba w wielu okolicznościach zachowuje się w taki sam (lub przynajmniej podobny) dezedaptacyjny sposób
  • cechy te są skrajnym przerysowaniem zespołu cech obecnych u innych ludzi
  • cechy te przejawiają się zarówno w sposobie, w jaki dana osoba postrzega rzeczywistość, jak i w myśleniu i emocjach w stosunku do siebie i innych ludzi
  • cechy te mają szczególne znaczenie w kontaktach z innymi ludźmi – raczej nie ułatwiają lecz ograniczają, utrudniają, a niejednokrotnie odpowiadają ze niszczenie tych relacji
  • cechy te tworzą całościowy wzorzec, nie są pojedynczymi zachowaniami lub tylko przerysowaniem jakiegoś jednego aspektu charakteru.

Kolejna definicja psychiatryczna doprecyzowuje te zagadnienia jeszcze dokładniej. Mówi ona, że:

Specyficzne zaburzenia osobowości są ciężkimi zaburzeniami struktury charakteru i sposobu zachowania się osoby, zazwyczaj obejmującymi kilka wymiarów osobowości i prawie zawsze związanymi z dostrzegalnym zaburzeniem funkcjonowania indywidualnego i społecznego. Zaburzenia osobowości pojawiają się w okresie późnego dzieciństwa lub w wieku młodzieńczym i trwają w wieku dojrzałym.1

Przyglądając się tej definicji, podobnie jak poprzedniej, dostrzeżemy następujące cechy zaburzeń osobowości:

  • dotyczą struktury charakteru danej osoby, a nie przemijającej cechy czy epizodu choroby psychicznej
  • charakter ten i zachowania danej osoby oceniane są jako zaburzone, co wiąże się z nieprawidłowościami w funkcjonowaniu osobistym i w relacjach z innymi ludźmi
  • ten wzorzec charakteru pojawia się wraz z dojrzewaniem człowieka i trwa w ciągu jego życia.

Cechy zaburzeń osobowości obejmują cały zakres tego, „jaki ktoś jest”: uczuciowość, pobudliwość, kontrolę popędów, sposoby postrzegania rzeczywistości, sposoby myślenia, styl związków z innymi ludźmi.

Aktualnie w międzynarodowej klasyfikacji psychiatrycznej (Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10) wyróżniane są następujące specyficzne zaburzenia osobowości:

Przyczyny występowania zaburzeń osobowości

Obecnie uważa się, że powstanie zaburzenia osobowości jest konsekwencją oddziaływania niekorzystnych czynników biologicznych, genetycznych i psychospołecznych. Do niedawna uwaga badaczy koncentrowała się w dużym stopniu na aspektach rodzinnych (np. niekorzystny przebieg różnych etapów rozwoju, brak zaspokojenia potrzeby bezpieczeństwa, wzmożony poziom napięć i konfliktów w rodzinie i inne), obecnie jednak coraz większe zainteresowanie budzą czynniki genetyczne. Pierwsze symptomy zaburzeń osobowości uwidaczniają się zwykle w późnym dzieciństwie lub w wieku młodzieńczym, choć rozpoznawane są najczęściej w okresie dorosłości. Wynika to z nadziei na możliwość konstruktywnego poradzenia sobie z pojawiającymi się we wcześniejszych okresach życia zadaniami rozwojowymi, z przekonania, że w ramach kształtowania się psychiki młodego człowieka rozwinie się umiejętność pozytywnego radzenia sobie z napotkanymi trudnościami.

Jak lekarz stawia diagnozę?

Diagnozę stawia się najczęściej w oparciu o szczegółowy wywiad psychiatryczny zebrany od pacjenta i w miarę możliwości od jego bliskich. Uzupełnieniem takiego postępowania może być przeprowadzenie testów psychologicznych. Należy ponadto wykluczyć obecność innych zaburzeń psychicznych lub zmian chorobowy czy uszkodzenia mózgu mogących być przyczyną niekorzystnych zachowań.

Jakie są sposoby leczenia?

Podstawową metodą leczenia większości zaburzeń osobowości jest długoterminowa psychoterapia psychodynamiczna (tzn. zorientowana psychoanalitycznie). Obecnie dostępnych jest coraz więcej wyników wiarygodnych badań potwierdzających skuteczność takiego postępowania. Przybywa również doniesień na temat przydatności innych podejść psychoterapeutycznych, na przykład różnych modyfikacji terapii poznawczo-behawioralnej. W przypadku różnych podejść psychoterapeutycznych niezmiennie podkreśla się znaczenie nawiązania relacji terapeutycznej opartej na zaangażowaniu i zaufaniu. Wprawdzie uważa się, że leczenie omawianych zaburzeń jest trudne, jednak zaobserwowano w tym zakresie trwały rozwój, który sprawia, że zaburzeniom osobowości towarzyszy coraz mniej nihilizmu diagnostyczno-terapeutycznego, a coraz więcej nadziei i optymizmu.

W omawianej grupie pacjentów stosuje się również farmakoterapię, która choć ma znaczenie głównie objawowe i czasowe, niejednokrotnie pomaga opanować okresowe kryzysy i epizody pogorszenia samopoczucia psychicznego. Również w tym zakresie obserwuje się systematyczny rozwój wiedzy. Postęp w zakresie diagnostyki i terapii zaburzeń osobowości ma ogromne znaczenie, gdyż brak odpowiedniego leczenia prowadzi zazwyczaj do zerwania więzi społecznych i wyobcowania, pogorszenia funkcjonowania zawodowego i w innych obszarach życia oraz zwiększa ryzyko samobójstwa.


Piśmiennictwo:

1. ICD-10. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne Vesalius. Instytut Psychiatrii i Neurologii. Kraków, Warszawa 2000
Data utworzenia: 30.05.2012
Zaburzenia osobowościOceń:
(3.69/5 z 39 ocen)
Zobacz także
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu
    • ReniaZ
      2018-06-04 16:19
      Korzystałam z pomocy dr Sowińskiego, który już na pierwszym spotkaniu przeprowadził psychoanalizę i wykonał testy na zaburzenia osobowości by wykluczyć chorobę psychiczną. Chodziłam do niego na psychoterapię. Pan doktor stosował różne metody terapii poznawczo-behawioralnej. Podczas sesji potrafił zbudować atmosferę zaangażowania i zaufania, co bardzo ułatwiło wyjście z nieuzasadnionych frustracji, humorów i stanów. Po roku zaobserwowałam u siebie pozytywną zmianę i znaczne wyciszenie. Znajomi i rodzina potwierdzają pozytywna zmianę w moim życiu i sposobie bycia.odpowiedz
    • Sm
      2018-04-28 11:30
      Witam, jestem mężczyzną który nie wie co robic. Może coś doradzicie więc, mam przyjaciółkę u której jest stwierdzone zaburzenie osobowości. Nasze relacje są różne tz. Spotykamy się bardzo często, jest otwarta w stosunku do mnie , jest bardzo delikatna. Zależy mi bardzo na niej bo ją kocham. Wie ona o tym, rozmawialiśmy na ten temat i ona raz mówi że mnie kocha a raz że jej zależy bardzo i że chciała by mnie kochać, sypiamy ze sobą i jest na prawdę cudownie. Nie wiem jak to wszystko traktowac. Kiedyś mi płakała i mówiła że chce z Sobą skończyć. Długo jej tłumaczyłem i wybiłem jej to z głowy, że to nie rozwiązanie żadne, że tyle ludzi ją kocha ma dla kogo żyć. Ale wiem że to może mi się wydawać że na 100 % tego nie zrobi. Wie ona dobrze że może na mnie liczyć i nie raz ratowałem ją z różnych dołków .A zamierzam do pytania , czy taka relacja między takimi osobami jest zdrowa? Czy to nie pogłębia choroby. Nie wiem jak to wszystko traktować. Wydaje mi się że jest za bardzo ambitna i ułożyła sobie bardzo ambitny plan życia , znam go i wiem że tam mnie nie ma. Dla mnie to na pewno nie jest zdrowe. Wiem że nie mogę odejść od tak bo próbowałem, a nawet jeśli w jakimś stopniu się odizolowuje to i tak wraca to wszystko spowrotem. Że by nie było nie zostawiam ją na pastwę losu. Co w takiej sytuacji robić. Dodam że przez 10 lat nigdy się nie pokłóciliśmy. Ja i ona mamy wybuchowe charaktery. Jak mam ją traktować co robić?odpowiedz
      • Zbigniew W
        2018-05-12 00:08
        Jeżeli ją kochasz, to nie powinieneś myśleć o zostawieniu jej. Ona potrzebuje wsparcia i pomocy specjalisty. Powinieneś ją zachęcić do wizyty u dobrego psychiatry, który na pewno pomoże wyrównać jej stany psychiczne. Są przecież leki nowej generacji i nowoczesne psychotechniki, które dziewczynę ustawią i wyregulują. Moja żona chodzi do bardzo konkretnego fachowca i sobie go chwali, mogę go szczerze polecić, pan dr Piotr Sowiński przyjmuje w Rumi k/ Gdańskaodpowiedz
    • Mariusz
      2018-03-03 19:07
      jest możesz go wyprowadzić z domu i powiedzieć raz sobie teraz sam synku uwierz że zateskni za mamą i zmieni mu się osobowośćodpowiedz
      • kasia
        2018-04-15 23:12
        Cierpię na te zaburzenia. Jestem już dorosłą osobą. Gdyby nie wsparcie rodziny - myślę, że pewnie juz by mnie nie było na tym świecie. Uważaj proszę co radzisz. Zanim moi rodzice zrozumieli (lub przynajmniej próbowali - "zaden zdrowy człowiek nie jest w stanie nawet sobie wyobrazić cierpienia jakie odczówa osoba chora") - rownież im radzono żeby "wyrzucić mnie z domu", "jak osiągnie dno, to zrozumie .., sama wróci itp...". Rodzice jednak mnie nie zostawili .. Do tej pory są ze mną, choc bywają bardzo ciężkie momenty ... Wiem natomiast, ze gdyby wtedy mnie zostawili .., nie wróciłabym do domu już nigdy. Popełniłabym samobojstwo. Tylko dzięki ich wsparciu jakoś jeszcze funkcjonuję.. Kiedy ich zabraknie - nie wiem co będzie. Nie udzielaj tego typu porad. Byc moze to chwilowo zbuntowany nastolatek .. Jesli natomiast cierpi psychicznie taką poradą zrujnujesz być może nieświadomie życie.odpowiedz
      • Jola
        2018-03-30 23:22
        Hahaha 😊 nie zawsze to pomaga. Moja koleżanka tak potraktowała meza... tylko ze ten poszedl do mamusi... teraz każde osobno... :/odpowiedz
    • Elżbieta
      2018-02-06 18:26
      Mój 21 -letni syn ma zdiagnozowane zaburzenia osobowości. Swoje aroganckie zachowanie kieruje głównie na mnie, upatrując w matce główne źródło swoich frustracji. Czy jest jakaś literatura godna polecenia, która wskazywałaby na metody postępowania z osobą z zaburzoną osobowością. Szukam odpowiedzi jak zmienić swój stosunek do chorego , by nie dać się zrujnować psychicznie?odpowiedz
      • Ewa
        2018-06-17 13:52
        Przede wszystkim chronić siebie. Wyznaczać granice, nie pozwalać siebie krzywdzić. Jak trzeba będzie, to odciąć się zupełnie. Swojego dziecka -zaburzonego czy niezaburzonego - do grobu nie zabierzemy. Natomiast zaburzone osobowościowo DOROSŁE dziecko może wpędzić swojego rodzica do grobu szybciej, niż się wydaje. Są to mocne słowa, ale mówię to jako matka, która na własnej skórze przerabia ten problem.odpowiedz
      • kasia
        2018-04-15 23:25
        Na pewno nigdy go nie zostawiaj. Musisz wykazać się dużą dozą cierpliwości. Wazne jest aby nie reagowac na agresję syna agresją. Musisz być jednak na pewno zdecydowana i stanowcza. Jeśli przesadza .. powinien dostać od ojca "po czubie". Na biezaco musi odczuwać, że do matki ma zwracać się z szacunkiem. Jesli źle Cię traktuje - nie rozmawiaj z nim. Wiem, ze to będzie b. ciężkie. Fajnie żeby pomóc mu znaleźć odpowiednie towarzystwo ..., zajęcie, ktore będzie go pasjonować. Człowiek z zaburzeniami pomimo dorosłego wieku ma z tym bardzo duże problemy - choć z pewnością będzie się upierał, że jest inaczej...odpowiedz

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.