23 listopada 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Psychiatria - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Otępienie naczyniopochodne

lek. Krzysztof Banaszkiewicz
NZOZ Centrum Dobrej Terapii MindArt
www.centrumdobrejterapii.pl
Otępienie naczyniopochodne
Fot. sxc.hu

Co to jest i jakie są przyczyny?

Otępienie (dementi) pojawiające się jako konsekwencja naczyniopochodnego uszkodzenia mózgu, obejmuje niejednorodną grupę chorób. Wśród nich wyróżnia się otępienie naczyniopochodne, otępienie wielozawałowe, otępienie poudarowe. Różnice między tymi chorobami wynikają z odmiennych mechanizmów prowadzących do powstania zaburzeń poznawczych oraz nieco innych objawów samego otępienia. Niezależnie od przyczyny, otępienie definiowane jest jako zaburzenie wyższych czynności umysłowych powodujące zauważalną niesprawność w codziennej aktywności lub w pracy.

Przyczyną otępienia może być uszkodzenie tzw. strategicznych okolic kory mózgu lub połączeń między nimi. To, co wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zachorowania, chociaż samo w sobie nie jest przyczyną otępienia, nazywa się czynnikiem ryzyka. Czynniki ryzyka otępienia naczyniopochodnego to:

  • starszy wiek,
  • niższe wykształcenie,
  • cukrzyca,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • migotanie przedsionków,
  • więcej niż jeden udar mózgu w przeszłości,
  • ciężki przebieg udaru i duże uszkodzenie układu nerwowego.

Jak często występuje?

REKLAMA

Częstość występowania otępienia po udarze mózgu (otępienia poudarowego) wynosi ok. 20% w ciągu pierwszych 3 miesięcy po udarze i zwiększa się w miarę upływu czasu.

Jak się objawia?

W związku z tym, że otępienie naczyniopochodne jest skutkiem niedokrwienia mózgu, objawy choroby mogą być różne, zależnie od obszaru mózgu uszkodzonego przez udar. Objawy mogą narastać skokowo, co odzwierciedla występowanie kolejnych epizodów niedokrwienia. Postęp choroby może także przypominać chorobę Alzheimera, tzn. objawy mogą się nasilać powoli, jako skutek przewlekłego niedokrwienia podkorowych obszarów mózgu.

Jeżeli skutkiem udaru jest uszkodzenie tzw. miejsc strategicznych, czyli okolic mózgu pełniących kluczowe funkcje w prawidłowym funkcjonowaniu pamięci, to objawem mogą być właśnie zaburzenia pamięci. W przypadku uszkodzenia obszarów podkorowych mózgu dominującym objawem otępienia są tzw. zaburzenia funkcji wykonawczych. Zaburzenia te polegają na trudności w wykonywaniu złożonej aktywności (zachowań lub zadań) wymagających opracowania planu działania. Przykładem tego rodzaju zaburzeń może być umiejętność przygotowania posiłku lub wykonywania czynności związanych z uprawianiem hobby lub pracą zarobkową. Mogą to być pozornie proste zadania, które przed zachorowaniem na udar mózgu realizowane były niemal automatycznie, a na skutek otępienia stały się problematyczne.

Skutkiem otępienia naczyniopochodnego są także zmiany osobowości, takie jak agresja, drażliwość lub apatia, brak zainteresowań i wycofanie z życia.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

Zaburzenia poznawcze u osób po udarze mózgu mogą stopniowo narastać po wystąpieniu epizodu niedokrwienia. Możliwy jest także przebieg choroby, w którym pogorszenie funkcjonowania będzie miało charakter nagły, skokowy. Osoby z podejrzeniem otępienia naczyniopochodnego powinny być zbadane przez neurologa, który następnie – w zależności od sytuacji – planuje dalsze badania i konsultacje specjalistyczne.

Jak lekarz stawia diagnozę?

Rozpoznanie otępienia naczyniopochodnego ustala się, gdy istnieje możliwość stwierdzenia związku między chorobą naczyniową mózgu a wystąpieniem zaburzeń poznawczych. By stwierdzić otępienie niezbędne jest badanie neuropsychologiczne. Niekiedy koniecznie jest wykonanie badań obrazowych mózgu, tj. rezonansu magnetycznego lub tomografii komputerowej. Rozpoznanie choroby wymaga także wykluczenia innych, potencjalnie uleczalnych przyczyn zaburzeń poznawczych (takich jak guz mózgu, zmiany pourazowe, wodogłowie i inne).

Jakie są sposoby leczenia?

W zależności od celu stosowania, leki używane w terapii otępienia naczyniopochodnego można podzielić na grupę mającą na celu profilaktykę otępienia u osób po udarze mózgu (podawane, gdy leczenie ma służyć zmniejszeniu prawdopodobieństwa wystąpienia otępienia) oraz leczenie objawowe zaburzeń funkcji poznawczych.

Profilaktyka otępienia

Uważa się, że leczenie chorób będących czynnikami ryzyka udaru mózgu, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, hipercholesterolemia lub migotanie przedsionków, zmniejsza ryzyko wystąpienia otępienia po udarze. Obecność powyższych chorób prowadzi do postępującego i stopniowego uszkadzania naczyń mózgowych i upośledzenia zaopatrzenia komórek układu nerwowego w tlen oraz substancje odżywcze. Spośród wymienionych czynników największe znaczenie dla profilaktyki otępienia ma nadciśnienie tętnicze. Wyniki badań naukowych wykazują, że właściwe leczenie nadciśnienia tętniczego po udarze mózgu zmniejsza ryzyko wystąpienia otępienia.

W wielu przypadkach udar mózgu jest konsekwencją nakładających się kilku patologicznych procesów chorobowych i nie udaje się znaleźć bezpośredniej przyczyny niedokrwienia. Niekiedy jednak możliwe jest ustalenie choroby będącej sprawcą udaru (np. migotanie przedsionków lub miażdżyca tętnic szyjnych). Wówczas leczenie tych ostatnich zmniejsza ryzyko kolejnego udaru, ale także zmniejsza ryzyko narastania zaburzeń funkcji poznawczych.

Leczenie objawowe zaburzeń funkcji poznawczych

Pewne przesłanki wskazują, że w przypadku otępienia naczyniopochodnego, podobnie jak w chorobie Alzheimera, występuje niedobór acetylocholiny w mózgu i jest on związany z rozwojem zaburzeń poznawczych. Stosowanie leków z grupy inhibitorów cholinoesterazy (donepezyl, rywastygmina, galantamina) może zmniejszyć ten niedobór, jednak wyniki badań prowadzonych na dużych grupach chorych nie są jednoznaczne. Podobnie jest z memantyną, w przypadku której również istnieją dane, że powoduje zmniejszenie zaburzeń poznawczych z otępieniem naczyniopochodnym. W związku z brakiem ostatecznych dowodów na skuteczność, żaden powyższy lek nie został zarejestrowany w Polsce do leczenia otępienia naczyniopochodnego.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Otępienie naczyniopochodne jest chorobą wynikającą z trwałego uszkodzenia mózgu. Z reguły jest ono procesem postępującym, a terapia umożliwia łagodzenie niektórych objawów oraz wpływa na spowolnienie postępu choroby, przez leczenie chorób będących przyczyną niedokrwienia. Żadna znana metoda nie daje możliwości wyleczenia.

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Otępienie naczyniopochodne jest skutkiem udaru mózgu, dlatego unikanie wystąpienia lub odpowiednie leczenie czynników ryzyka udaru zmniejsza prawdopodobieństwo rozwoju otępienia naczyniopochodnego. Chorobami, które są czynnikami ryzyka udaru mózgu, są nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, hipercholesterolemia, migotanie przedsionków. Ich skuteczne leczenie to ryzyko ogranicza. Wśród innych czynników, na które możemy mieć wpływ, należy wymienić palenie papierosów, małą aktywność fizyczną, nadużywanie alkoholu, otyłość oraz nieprawidłowe nawyki żywieniowe (dieta z dużą zawartością nasyconych tłuszczów i małą ilością świeżych warzyw). Traktowanie powyższych czynników ryzyka wybiórczo z pewnością będzie miało niewielki wpływ na możliwość uniknięcia zachorowania na otępienie naczyniopochodne, dlatego dopiero kompleksowe podejście może przynieść wymierny efekt.

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Czy leki mogą być przyczyną zaburzeń psychicznych?
    Trzynaście lat temu zażywałam lek o nazwie Lariam. Od tego czasu mam częste załamania nerwowe i przyjmuję antydepresanty, cierpię także na depresję i bezsenność. Znalazłam organizację, pomagającą osobom, które stosowały Lariam oraz koresponduję z grupami wsparcia na FB i ludźmi z całego świata, którzy mają podobne problemy. Czy psychoterapia w moim przypadku będzie skuteczna?
  • Warunki przyjęcia chorego do domu opieki społecznej
    Czy osoba chora na urojeniowe zaburzenia organiczne, niechodząca samodzielnie, potrzebująca całodobowej opieki musi czekać na DPS dla chorych psychicznie, czy może być także umieszczona w innym ośrodku?

Gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Psychiatra
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Psychiatria
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują